KILO ALINMASINDA HORMONLARIN VE STRESIN ROLU
Kilo Almanin En Onemli Nedeni Insulin Hormon fazlaligidir
Insulin hormonu, midenin altinda bulunan pankreas bezindeki beta hucrelerinden salgilanir. Pankreas bezinden insulin salgilanmasi kan sekeri seviyesine gore ayarlanir. Kanda seker artinca ilk 1-2 dakika icinde pankreastan insulin salgisi hizli olur ve buna ‘’ilk faz insulin salgisi’’ denir. Bu salgi 3-7 dakika surer. Daha sonra ikinci faz denen salgi olusur ki, bu yavas bir salgilanmadir ve devamlidir.
Vucudumuz kendisi icin gerekli olan enerjiyi yedigimiz gidalardan elde eder. Yemek yedikten sonra gidalar bagirsaklarda parcalanir ve ufak seker parcalarina donusur ve bagirsaktan emilerek kan akimi yoluyla vucudumuza dagilir. Enerji saglanmasi icin kan sekerinin, kas, karaciger, yag ve beyin gibi dokular basta olmak uzere hepsine girmesi gerekir. Kandaki sekerin hucrelere girmesi pankreas bezinden salgilanan insulin hormonu sayesinde olur. Bir bakima insulin enerjinin depolanmasini saglayan bir hormondur. Insulin hormonu yoksa veya oldugu halde etki gosteremiyorsa seker hucreye giremediginden kanda birikir ve seker hastaligi ortaya cikar. Kan sekerinin ayarlanmasinda insulin cok onemli olmasina ragmen diger hormonlarin (glukagon, adrenalin gibi) da kismi etkileri vardir.
Obezite yani kilo almaya neden olan hormonlardan birisi kanda insulin hormonunun yemek sonrasi yuksek olmasidir. Yuksek glisemik indekse sahip yani kan sekerini hizli yukselten karbonhidratlarin devamli fazla yenmesi kanda insulin hormonunun hep yuksek olmasina, doygunlugun kisa sureli olmasina, acikma ataklarina ve kilo almaya neden olur. Kandaki asiri insulin kilo almanizin en onemli nedenidir. Bu nedenle kanda insulin duzeyini normal sinirlarda tutmak kilo vermenizi saglamaktadir.
Kanda yuksek olan insulin onceleri kan sekerini hucrelere sokar, fakat daha sonra bu gorevini yapamaz hale gelir. Iste insulin hormonunun yeterince etkili olamamasina INSULIN DIRENCI (Rezistansi) adi verilir. Insulin direnci’ni kan damariyla hucre arasinda bulunan bir duvar olarak dusunebilirsiniz. Bu duvar (insulin direnci) kandaki glukozun kas ve yag hucresine girmesini onler. Duvar yukseldikce (insulin direnci arttikca) kan sekerinin hucreye girmesi icin daha fazla insulin salgilanmasi gerekir. Pankreastan salgilanan insulin hormonu salgisi, belirli bir sure sonra pankreas bezinin cok calismaktan dolayi yorulmasi nedeniyle azalir ve seker hastaligi ortaya cikar. Bu surecte once reaktif hipoglisemi (acikma ataklari), gizli seker ve sonra asikar seker hastaligi ortaya cikar.
Insulin direncinin etkili oldugu yerler kaslar ve karacigerdir. Kandaki seker kaslar ve karaciger tarafindan cok miktarda alinir. Eger direnc varsa yani insulin yeterince etkili degilse yemek sonrasi kanda artan seker kas ve karacigere giremedigi icin kanda birikmeye baslar ve kan sekeri yukselir. ,
Insulin hormonu yag dokusundan yaglarin cozulmesini engelleyen bir hormondur. Insulin etkisi azalinca yag dokusundan yaglar cozulmeye baslar ve kanda yag asitleri veya yaglar artmaya baslar.
Karacigerde olusan seker uretimi saglikli kisilerde insulin hormonu tarafindan baskilanir. Seker hastalarinda ise insulin etkisi olmadigindan karacigerden de asiri miktarda seker uretilir ve kan sekeri yukselir. Aclik kan sekeri 100 mg/dl ‘yi gectigi andan itibaren karacigerde seker uretimi artmis demektir.
Insulin direnci kilolu kisilerde daha fazladir ve o yuzden kilo arttikca bu direnc artar ve seker hastaligi gorulme olasiligi artar. Ozellikle yagin karinda ic organlar etrafinda birikmesi seker hastaligi riskini iyice artirir.
Yag dokusundan cozunen yag asitlerinin kanda cok artmasi hem insulinin calismasini bozar hem de bu yaglarin depolanmamasi gereken pankreas gibi dokularda depolanmasi da seker hastaligi gelisimine katkida bulunur.
Yag dokusundan salgilanan leptin, adiponektin, TNF-alfa gibi hormonlarin fazla veya azligi da seker hastaligi gelisimine katkida bulunur.
Insulin Yuksekliginin Belirtileri:
Yuksek insulin duzeyleri sizde su sikintilara ve sikayetlere neden olur:
a) Sik acikma ve sekerli gidalar yemeye neden olur
b) Sabah yorgun kalkarsiniz ve kendinizi gun boyu yorgun hissedersiniz. Ozellikle ogleden sonralari bitkin olursunuz.
c) Daha sabirsiz ve ofkeli olursunuz
d) Enerjiniz azalir, halsiz, bitkin ve yuruyecek haliniz kalmaz
e) Yemeklerden sonra uyku basar ve gun icinde uyuklamalar olur
f) Konsantre olamazsiniz, beyin faaliyetleriniz zayiflar, sersemlemis vaziyette gezersiniz.
g) Horlama ve uyku bozukluklari siktir
Insulin yuksekliginin belenmeyle ilgili iki onemli nedeni sunlardir:
1)Bir ogunde asiri karbonhidrat yemek
2)Bir ogunde asiri kalori almaktir.
Karbonhidratlarin fazla alinmasi insulin salgilanmasini artirdigi gibi kalorinin fazla alinmasi da yag olusmasina neden olacak sekilde insulin yuksekligi olusturur.
Seker Dusmesi ve Kilo
Yemek sonralari kan sekeri dusuklugu, yasami cok kotu etkileyen, enerjiyi dusuren, halsizlik, yorgunluk ve bas donmesi yapan, is verimini dusuren ve sizi kizgin, ofkeli, sabirsiz bir hale getiren bir durumdur. Cok sik olmasina ragmen uzerinde pek durulmayan onemli bir hastaliktir. Kilo veremeyen kisilerin cogunda reaktif hipoglisemi vardir.
Gun icinde acikma ataklari oluyor ve sekerli gidalara saldiriyorsaniz; ogleden sonralari bas agrisi varsa; uykudan birkac saat sonra gece yarisi uyaniyor ve zor uyuyabiliyorsaniz; kotu ruyalar goruyor ve devamli bir yorgunluk varsa; ogleden sonra caniniz seker veya kahve icmeyi cok istiyorsa; bas donmeleri varsa; yemek yiyinceye kadar halsizlik ve yemek gecikince kendinizi bitkin hissediyorsaniz; halsizliginiz yemek yiyince duzeliyorsa; yemek gecikince ellerde titreme ve carpinti oluyorsa; cok duygusalsaniz, cabuk sinirleniyor ve kontrolunuzu kaybediyorsaniz; yemek onceleri cok huzursuzsaniz; yemeklerden sonra uyku basiyor ve gun boyu uyukluyorsaniz, bu belirtiler kahvalti oncesi de oluyorsa, kan sekerinizde dusukluk olabilir. Bunun baslica nedeni de dengesiz beslenme, fazla karbonhidratli, nisastali gidalar ve seker yeme, stres ve asiri kafein alimi (kahve, cay, kola) veya ailenizde seker hastaligi olmasidir.
Kilolu kisilerde hipoglisemi ataklari daha fazla gorulurse de, normal kilolu ancak egzersiz yapmayan ve depresyon yasayan kisilerde de kan sekeri dusuklugu olabilir. Bu kisilerin bir kismi psikolog ve psikiyatrlarda depresyon tedavisi gorurler. Kan sekerinde dusme, genellikle sabah saat 11.00 ve ogleden sonra saat 16.00 civarinda daha sik olur. Bu hastalar bu saatlerde biraz daha yorgun olurlar, hafif bas agrisi, depresyon ve derin bir aclik hissederler. Bu nedenle de, bu saatlerde cikolata, kek, pasta, kurabiye yer veya kola icerler. Bu gidalari alan kisinin sikayetlerinde hafif bir duzelme olur. Sabah saat 11.00’de olusan kan seker dusuklugunun nedeni sabah kahvaltida yenen sekerli ve nisastali gidalardir. Ogle yemeginde yenen tatli ve nisastali gidalar da ogleden sonra, saat 16.00’da kan sekeri dusmesine neden olur. Buna karsilik sabah ve ogleyin proteinli gida alanlarin kan sekerinde pek dusme olmaz. Kan sekeri dusunce yenen sekerli gidalar 30-60 dakika sureyle bir rahatlik saglar, ama daha sonra kan sekeri tekrar duser. Sonunda bu kisiler gun icinde kan sekerinde yukselme ve dusmeler yasar ve bol miktarda seker, cikolata ve buna benzer sekerli gidalar tuketirler. Bu kisiler sabah kalktiklarinda huzursuzdurlar, kavga etmeye ve tartismaya egilimlidirler. Bir seyler yedikten sonra rahatlarlar
Bazi kilolu kisiler ise diyete basladiktan sonra, bas donmesi ve aclik ataklari ortaya ciktigi icin diyeti birakirlar. Bunun nedeni kan sekerinin dusmesidir. Kan sekerinin dusmesini onlemek icin, tam tahil urunleri (tam bugday ekmegi, cavdar gibi), sebze ve meyve yemelidir. Bu kisiler diyet yaparken uc ana ogun uc ara ogun yemek yemelidirler.
Hipoglisemi-seker dusmesi ataklarinin olmasi stres hormonlarini yani adrenalini artirir ve anksiyete, panik atak ve depresyon gibi psikoloji sikintilar ortaya cikar.
Kisaca ozetlersek, kan sekeri dusmelerine tip dilinde hipoglisemi denir ve bu kisilerde su belirtiler ortaya cikar:
• Halsizlik, bitkinlik
• Psikolojik durumda degisiklik
• Sinirlilik
• Bas agrisi
• Ellerde titreme
• Bulanti
• Gormede bulaniklik veya cift gorme
• Soguk terleme
• Carpinti, kalp atimlarini hissetme
• El ve ayakta cozulme, ic titremesi ve kas agrilari
• Bas donmesi
• Soluk ve terli bir gorunum
• Ani baslayan bir yorgunluk hissi
• Siddetli yorgunluk
• Ic ezilmesi ve yeme istegi
• Isteksizlik
• Anksiyete, depresyon ve kontrolu kaybetme
• Allerjiler (astim, saman nezlesi ve ciltte alerjik bulgu egilimi)
• Bazi seylerden korkma (fobi)
• Uykusuzluk
• Sekerli gidalara saldirma
• Unutkanlik
• Sebepsiz yere aglama
• Siddetli kan sekeri dusmelerinde bayilma ve koma
Geceleri uykuda kan sekeri dusuyorsa su belirtiler gorulebilir:
• Huzursuz bir sekilde uyanmak
• Pijama, gecelik ve yastik kiliflarinin terden islanmasi
• Hizli kalp carpintisi ile uyanma
• Huzursuzluk ve uykuya dalamama
• Sabah bas agrisi ile uyanma
• Unutkanlik
• Usume ve ellerde sogukluk
• Bazen karin agrisi ve kilo alamama da olabilir
• Sersem bir sekilde uyanma veya sabah uyanmada zorluk
Bu tur sikayetleri olan kisilerin gece, sabaha karsi 02.00 civarinda kan sekerini olcmek gerekir.
Kan sekeri dustugunde hemen 1-2 kesme seker yenmesi gerekir. Durum bununla duzelmiyorsa, hemen bir acil servise basvurulmali ve serum takilmalidir.
Yukaridaki belirtileri sik sik yasayan kisilerde hipogliseminin nedeni arastirilmalidir.
Hipogliseminin nedenleri sunlar olabilir:
• Kanda insulinin yuksek olmasi (insulin direnci)-asiri kilo
• Kortizol dusuklugu (bobrek ustu bezinin az calismasi)
• Tiroid bezinin az calismasi (hipotiroidi)
• Pankreasta insulinoma denen tumor olmasi veya pankreas iltihabi (pankreatit)
• Bobrek ve karaciger hastaligi
• Beyinde bulunan ve bircok hormon salgilayan Hipofiz bezinin az calismasi
• Seker hastaliginin baslangicinda
• Mide ameliyati gecirmis olmak
• Alinan sekerli gidaya reaksiyon olarak (reaktif hipoglisemi)
• Cok alkol almak
• Uzun sure stres altinda kalmak
• Cok dusuk kalorili diyet yapmak
• Kisa zamanda cok kilo vermek
• Sekerli gidalari cok yemek
• Yetersiz gida alip asiri egzersiz yapmak
• Asiri sigara icmek
• Kafeinli icecekler (kahve,cay, kola) ve fazla cikolata yemek
Bu nedenlerin arastirilmasi ve nedene uygun tedavi yapilmasi gerekir. Uzun sureli seker yukleme testi (Oral glukoz tolerans testi) (OGTT) teshiste faydali bir yontemdir. Bu testte kisiye once 75 gram glukoz icirilir ve yarim saat, 1 saat, 2 saat, 3 saat sonra kan sekerine bakilir. Alinan bu kanlarda, kan sekerinin 80 mg/dl’nin altina inmesi reaktif hipoglisemi oldugunu gosterir. Normal bir kiside OGTT sirasinda seker icildikten yarim saat sonra, kan sekeri 100 mg/dl civarinda, 1 saat sonra 120 mg, 2 saat sonra 140 mg civarinda olur ve 3. ve 4. saatlerde aclik seviyesi olan 80-90 mg/dl’ye duser. Kan sekeri dusunce mide ve bagirsaklarda ritmik kas kasilmasi baslar ve aclik hissedilir. Anormal aclik hissinde kasilma daha fazla olur ve kramp ve agri yapabilir.
Kan sekeri dusuklugunden kurtulmak icin GI diyeti uygulamak gerekir. Bu kisilere onerilerimiz sunlardir:
• Yemekler az ve sik yenmeli, proteinden zengin, ancak dusuk glisemik indeksli karbonhidratlar (kan sekerini yukseltmeyen) yenmelidir
• Seker dusmesi ataklari sik oluyorsa, yemek araliklari uc saatten fazla olmamalidir (Gunde 3 ana ogun 3 ara ogun alinmalidir)
• Rafine gidalar (beyaz ekmek, patates puresi ve seker gibi) gidalar yenmemelidir
• Protein alimi (beyaz et, balik) biraz artirilmalidir
• Tam tahil, bakliyat, sebze ve meyveye dayali bir beslenme uygulanmalidir. Ceviz, badem tuketimi artirilmalidir (diger gidalardan az yiyerek)
• Kahve, cay, sigara, kola gibi kan sekerini dusuren iceceklerden uzak durmalidir
• Yatmadan once hafif bir ara ogun alinmalidir
• Sut ve sut urunleri azaltilmalidir
• Gunde 6-8 bardak su icilmelidir
• Egzersiz yapilmalidir
• E vitamini, B6 vitamini ve C vitamini alinmasi, avokado yenmesi kan sekeri dusuklugune faydali olur. Ozellikle B6 vitamini bu konuda cok faydalidir.
• Kan krom ve magnezyum duzeylerinde eksiklik varsa, bunlar ilave olarak alinmalidir.
Tiroid Hastaligi Kilo Vermeyi Engeller
Tiroid yetmezligi metabolizmayi yavaslatan ve bu nedenle kisilerde onceki kilolarina gore %15-30 oraninda kilo alinmasina neden olan bir hastaliktir. Bu nedenle tiroid bezi yetmezligi tedavi edilmeden kilo vermek cok zordur. Tiroid hormon ilaclari ile hastalarin cogunda tedaviyle birlikte kilo verme olusursa da hastalarin % 17’si kilo veremez. Ozellikle menopozdaki kadinlarda bu durum daha sik gorulur. Hem menopoz hem de tiroid yetmezligi kilo vermeyi engeller.
Tiroid bezi yetmezligi olmadigi halde kilo vermeye calisan kisilerde belirli bir kilo verdikten sonra kilo kaybinin azaldigi veya durdugu bir donem olusur. Bu durum vucudun kendini koruma mekanizmasidir. Vucudumuz daha fazla kilo verilmesine direnc gostermeye baslar. Bu direnc tiroid hormonlarinin azalmasiyla olabildigi gibi bazi baska hormonlarin salinmasinin artmasi ile de olusur. Kalori alimi yani yenilen gida alimi azaldikca vucudumuzda bulunan T4 hormonunun T3 hormonuna donusumu azalir ve sonucta hucrelere giren ve etkili olan T3 azaldikca metabolizmamiz yavaslar ve kilo veremeyiz.
Kilo vermeyi engelleyen hormonlardan birisi Ghrelin hormonudur. Bu hormon mideden salgilanmakta ve kana karisarak beyine ulasip yemek yemeyi artirmaktadir. Kilo vermek icin diyet yaparken bu hormon kanda artmakta ve daha fazla kilo verilmesini engellemektedir. Bu hormonun salgilanmasini onleyecek bir ilac ise henuz yoktur.
Bazi minerallerin eksiklikleri de kilo vermeyi engeller. Manganez, krom cinko, kalsiyum ve magnezyum eksikligi ozellikle cok onemlidir. Bu minerallerde saptanan eksikliklerin tedaviyle duzeltilmelidir.
T4 hormonunun T3’e donusmesinde selenyum minerali de etkili oldugundan kilo veremeyen kisilerde selenyum eksikligi olup olmadigina bakilmasi gerekir. Selenyum eksikligi varsa bu eksiklik giderilir. Ayrica cinko, demir, bakir mineralleri de T4’un T3’e donusumunde etkilidir. Bu minerallerde eksiklik olup olmadigina da bakilmasi gerekir.
Omega-3 alimini artirmak kilo vermede faydali olabilir. Omega-3 yag asitleri tiroid hormonlarinin hucrelerdeki etkisini artirmaktadir.
Tiroid yetmezligi olan hastalarda metabolizma yavasladigindan alinan karbonhidratlarin (unlu, sekerli gidalarin) sindirilmesi veya parcalanmasi ve kandaki sekerin hucrelere girmesi zorlasir. Bu nedenle vucut daha fazla insulin salgilayarak kan sekerini dusurmeye calisir. Insulin arttikca da istahta artma ve kilo alma olusur. Insulin hormonundaki yukselmeler gun icinde kan sekerinde dusme yaptigi icin de yorgunluk, bas donmesi, bitkinlik, ofkelenme, birden sinirlenme, bagirma ve aclik hissi olusur. Sizde bu belirtiler varsa kan sekerinizde dusmeler oluyor demektir. Bunu anlamak icin 3-4 saatlik seker yukleme testi yaptirmaniz gerekir.
Stresli kisilerde stres hormonu dedigimiz kortizol artmaya baslar ve artan kortizol hormonu da kan sekerini yukseltir.
Yukarida soz edilen faktorler hipotiroidili bir hastada kilo almaya, kan sekerinde dusmelere neden olur. Eger kilo veremezseniz ileride bu defa seker hastaligi gelisir.
Bu nedenle karbonhidrat ve yagdan fakir bir beslenme ile ve egzersiz yaparak kilo vermeyi denemelisiniz.
Iyi beslenmenize ve egzersiz yapmamiza ragmen zayiflayamiyorsaniz doktorunuz size bazi ilaclar verecektir. Bu ilaclar zayiflamaniza yardimci olur.
Kilo veremeyen tiroid yetmezlikli hastalarda T4 ve T3 ilaclarini birlikte almak bazen faydali olabilir. TSH hormonunu 1.5-2.5 arasinda tutacak sekilde doktorunuz bu ilaclari ayarlayacaktir.
Yukaridaki onlemlere ragmen kilo veremeyen kisilerde altta yatan diger nedenleri arastirmak gerekir. Bunlar depresyon, stres, uyku bozukluklari, bazi mineral ve vitamin eksikleri ve gida allerjileri olabilir. Ozellikle selenyum, cinko, ve demir eksikligi varsa bunlarin tedavisi kilo vermeniz acisindan cok onemlidir.
Bazen TSH hormonu normal oldugu halde kilo veremeyen hastalarda anti-TPO antikoru yuksek olabilir. Anti-TPO antikor yuksekliginde tiroid bezinin calismasinda hafif bozukluklar olabilir.
Ozetle; tiroid yetmezligi olan kisiler kilo veremiyorsa su nedenler arastirilir:
1. Ilac yeterince aliniyor mu? TSH duzeyi istenen seviyede mi? TSH duzeyi 1-1.5 duzeyine indirmekle kilo verme saglanabilir.
2. Gida allerjisi olup olmadigini arastirmak gerekir. Gida allerjisi varsa kilo vermede sikinti olur.
3. Kanda insulin duzeyine bakilir. Insulin yuksek ise ona yonelik tedaviler uygulanir.
4. Kalori azaltilmasini yeterince yapmamis olabilirsiniz
5. Selenyum, B vitamini, yag asitleri, magnezyum ve kalsiyum eksikliginiz varsa kilo veremezsiniz
6. Psikolojik stres varsa duzeltilmelidir. Stresi olan kisilerin kilo vermesi zordur.
7. Kanda anti-TPO antikoruna bakilir. Yuksek ise ona yonelik tetkik ve tedaviler yapilir.
8. Diger hormon bozukluklari olup almadigi arastirilir (Kortizol eksikligi, yumurtalik kistleri, prolaktin hormon yuksekligi, kan kalsiyum azligi gibi).
Kilonun Onemli Bir Nedeni Polikistik Over Sendromu:
Kadinlarda fazla kiloluluga neden olan onemli bir hormon hastaligi da polikistik over sendromu denen ve yumurtalikta kist olusmasi, tuylenme ve adet bozuklugu ile kendini gosteren hastaliktir. Bu hastalikta en onemli bulgu insulin hormon yuksekligi veya insulin direncidir. Bu nedenle de polikistik over sendromu olan kadinlarin onemli bir kisminda fazla kilo ve seker hastaligi gorulur. Adet bozuklugu, tuylenme ve fazla kilolu olmanin bir arada oldugu bu hastalarda yumurtaliklarin incelenmesi ve bu hastaliga yonelik tedavilerin yapilmasi gerekir. Bu sekilde tedavisi yapilmayan kadinlarin zayiflamasi zordur.
Prolaktin Hormon Fazlaligi ve Kalsiyum Dusuklugu
Kadinlarda sut salgilatan hormon olarak bilinen, prolaktin hormonunun fazla salgilanmasi da kilo almaya yol acan bir hormon bozuklugudur. Prolaktin hormonu beynimizde bulunan hipofiz bezinden salgilanir. Hipofiz bezindeki tumorler asiri prolaktin hormonu salgiladiginda adetlerde bozulma, memeden sut gelmesi, tuylenme ve kilo alimi olur.
Yapilan bilimsel calismalar kanlarinda kalsiyum duzeyi az olan kisilerde zayiflamanin zor oldugunu gostermistir. Bu nedenle zayiflamak isteyen bir kisinin yeteri kadar kalsiyum almasi gerekir.
Hareketsizlik ve Asiri Beslenme
Eriskin yaslarda kilo almaya veya obeziteye neden olan baslica faktorler hareketsizlik ve asiri beslenmedir. Bunun disinda yasin ilerlemesiyle de kilo almaya baslariz. Kadinlar icin kilo aliminin en fazla oldugu donemler gebelik, emzirme ve menopoz donemleridir. Kadinlarda dogum sayisi arttikca kilolarin da arttigi gozlenir. Tiroid bezi yetmezligi (hipotiroidi), reaktif hipoglisemi denilen kan sekeri dusuklugu, bobrekustu bezinin asiri kortizol uretmesi ve yumurtaliklardaki kistlerle karakterize polikistik over hastaligi gibi hormon bozukluklari da kilo aliminin onemli nedenleridir. Evlendikten sonra duzenli yeme doneminin baslamasi veya sigarayi birakinca istahin artmasi da kiloyu artiran olaylardir. Suyun az icilmesi, asiri alkol kullanimi, depresyon ve bazi psikolojik sorunlar, emeklilik ve gece vardiyasinda calismak gibi, bazi sosyal ve psikolojik nedenler kilo aliminda onemli etkenlerdir. Anne ve babamizdan aldigimiz genetik yuk de kilo aliminin onemli bir nedenidir. Anne ve babanin fazla kilolu olmasi veya seker hastasi bir anneden dogmak da kilo alma acisindan risk anlamina gelir.
Ailesel (Genetik) Nedenler:
Fazla kilolu olmanin aileyle ilintili oldugu yillardir bilinen bir gercektir. Anne ve babasi fazla kilolu olan kisilerin cocuklarinda, fazla kiloluluk daha sik gorulur. Anne ve babasi asiri kilolu cocuklarin %80’inde, anne ve babasindan birisi asiri kilolu olanlarin %40’inda, anne ve babasi normal kilolu olanlarin ise %10’unda eriskin doneminde fazla kilolu olma riski vardir.
Yapilan genetik calismalar, anne ve babamizdan gelen bazi genetik bozukluklarin, kilo aliminda onemli rol oynadigini gostermistir. Fazla kilolu olmanin olusumunda kalitimin %35-50 oraninda rol oynadigi artik bilinmektedir.
Stres Kilo Aldirir
Bazi psikolojik rahatsizliklarin da fazla kiloluluk yaptigi bilinmektedir. Stres ve depresyon fazla kiloluluga ve asiri atistirmaya neden olur. Bu hastalarin bir kisminda tikanircasina yeme krizleri ve gece atistirmalari fazla gorulur.
Psikososyal bazi olaylar da fazla kiloluluga tetikler. Bu olaylar arasinda erken yasta anne ve babayi kaybetme, ailenin alkolik olmasi, kronik depresyon, evliligin iyi gitmemesi, goc, emeklilik ve gece vardiyasinda calisma gibi nedenleri sayabiliriz.
Zayiflamayi takinti haline getiren bazi kadinlar, uzun sure yemek yememe veya yemeyi kisma doneminden sonra, asiri yeme donemine girerler. Boylece daha fazla kilo alirlar. Bazilari ise uzuntulu ve sikintili durumu gidermek icin asiri yemek yer ve sonunda kilo alirlar.
Yeme Davranis Bozukluguna Dikkat
Kilo almada yanlis yemek yeme aliskanliklarinin da onemli bir yeri vardir. Bunlari soyle siralayabiliriz:
• Hizli yemek yemek, buyuk lokmalar halinde yemek, az cignemek ve catali-kasigi elinden hic birakmamak
• Ogun atlamak, ogun aralarinda devamli atistirmak
• Televizyon seyrederken, kitap veya gazete okurken yemek yemek
• Uzuntu ve sikintili durumda asiri yemek yemek
• Cok fazla yemek yemek
• Ziyaret ve davetlere sik katilmak, tatli ve seker ikramlarini reddetmemek
• Aksam yemeginden sonra, yatincaya kadar devamli bir seyler yemek
• Az su icmek
• Aksam eve gelince yemege kadar abur-cubur yemek
Menopoz Donemi Neden Kilo Aldirir?
Eriskin kadinlar ozellikle gebelik ve emzirme doneminde, dogum kontrol hapi kullanirken ve menopoz doneminde kilo alirlar. Dogum sayisi arttikca alinan kilolarda artma olmaktadir. Bu donemlerde kadinlarin kilo almamak icin beslenmelerine dikkat etmesi ve egzersizi birakmamasi gerekir. Kilo alan bir kadinin dogum kontrol ilaclarini kullanmamasi gerekir. Menopoz doneminde ortaya cikan kilo alma olayi kanda kadinlik hormonu denilen ostrojenin azalmasi neticesinde olusur. Azalan ostrojen hormonu cesitli mekanizmalarla kilo alimi yapmaktadir. Menopoz tedavisi icin ilac alinsa bile kandaki ostrojen hormonu tam olarak duzelmedigi icin de menopozdaki kadinlarda kilo vermede sikintilar olmaktadir. Bu hastalarda diyet, egzersiz ve bazi zayiflama ilaclari faydali olabilmektedir.
Yas Arttikca Neden Kilo Alinir?
Yasla birlikte kilo artiminin bir nedeni, kanda pankreas bezinden salgilanan insulin hormonu ile bobrekustu bezinden salgilanan kortizol hormonunun artmasidir. Her iki hormonda cesitli mekanizmalarla yag birikimi artirmaktadir. Aslinda bu hormonlar yaglarin parcalanmasini veya erimesini engelleyerek yag miktarinin artmasina neden olurlar.
Kilo Alinmasina Neden Olan Ilaclar:
Bazi hastaliklarin tedavisinde kullanilan ilaclar kilo aldirir. Bu ilaclar kullanilirken beslenmeye dikkat etmeli ve hareket artirilmalidir. Kilo artiran bu ilaclar sunlardir:
• Psikiyatrik hastaliklar ve depresyon tedavisinde kullanilan ilaclar
• Kortizon
• Dogum kontrol haplari
• Tansiyon ve kalp hastaligi tedavisinde kullanilan beta bloker grubu adi verilen ilaclar
• Seker hastaligi tedavisinde insulin tedavisi
• Epilepsi (sara) hastaligi tedavisinde kullanilan ilaclar
• Alerji, grip-sinuzit tedavisinde kullanilan antihistaminik adi verilen ilaclar.